๑๙ มิ.ย. ๔๔
อัธยา โกมลกาญจน
ผู้ประพันธ์นวนิยายเรื่องนี้เป็นชาวอเมริกันคือ Herman Melville (1819-1891)
ที่มีประสบการณ์สูงด้านการเดินเรือ
เขาเป็นชาวนิวยอร์คที่ได้เริ่มใช้ชีวิตเป็นนักเดินเรือตั้งแต่ ค.ศ.1837
เขาได้ออกเดินทางไปถึงเมืองลิเวอร์พูลในอังกฤษ
เมื่อกลับอเมริกาแล้วได้ประกอบอาชีพครูอยู่พักหนึ่ง
ก่อนที่จะออกเดินทางไปกับเรือล่าปลาวาฬสู่ทะเลใต้ใน ค.ศ.1841
เมื่อเดินทางไปได้ประมาณ 18 เดือน
ก็ตัดสินใจขึ้นจากเรือที่เกาะ Marqueses
และพักอยู่กับชาวพื้นเมืองเป็นเดือนๆ
จึงได้อาศัยเรือพาณิชย์ของชาวออสเตรเลียนมาขึ้นที่ Papeete
ในหมู่เกาะTahiti เขาถูกจับขังคุกที่นี่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง
ต้องทำงานหนักเป็นกรรมกรจนต่อมาได้ลงเรือมุ่งสู่โฮโนโลลู
เขาได้เข้าทำงานในเรือลาดตระเวนสหรัฐใน ค.ศ.1844
ประสบการณ์ชีวิตที่ผ่านมาเหล่านี้น่าจะมากพอที่จะทำให้เขาเริ่มเขียนนวนิยาย
และย้ายถิ่นพำนักไปยังเมืองบอสตัน และนิวยอร์ค ซิตีตามลำดับ
นวนิยายเรื่องสำคัญของเมลวิลล์มีอาทิ Typee: A Peep at Polynesian Life
(1846); Omoo, a Narrative of Adventures in the South Seas (1847);
และ Mardi (1849) เป็นต้น
ใน ค.ศ.1850 เมลวิลล์ได้รู้จักกับ Nathaniel Hawthorne
ผู้ให้ความบันดาลใจในการเขียนนวนิยายเรื่องเยี่ยมของเขาคือเรื่อง Moby Dick
(The White Whale (1851) พลอตเป็น Sybbolic allegory
เล่าเรื่องความอาฆาตแค้นระหว่างกัปตันอาฮับกับโมบี ดิค
เพราะกัปตันเคยถูกเจ้าปลาวาฬตัวนี้กัดที่ขามาจนถึงเข่า
ผู้ติดตามไปกับเรือลำที่มุ่งล้างแค้นของกัปตันมีกะลาสีหลายคน
และมีคนเล่าเรื่องนี้คือ Ishmael
แบบอย่างการเล่าเรื่องเป็นเชิงพรรณนาความ ตั้งแต่การทำพิธีกรรมก่อนออกทะเล
และเรื่องรายละเอียดปลีกย่อยอื่นๆ
ที่จะทำให้ผู้อ่านเข้าใจเรื่องราวชัดเจนขึ้น
เรื่องจะค่อยเข้มข้นขึ้นเพื่อเน้นฝีมือ
และความสำเร็จของกัปตันจนมาถึงที่สุดคือเมื่อโมบี ดิคสามารถทำลายทั้งเรือ
และชีวิตของทุกคนบนเรือ
คงเหลือแต่เพียงอิชมาเอลที่ได้มาเล่าเรื่องทั้งหลายที่เกิดขึ้นให้ทุกคนฟังเท่านั้น
เนื้อเรื่องจะอยู่ในประมาณต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19
นวนิยายเรื่องนี้ได้รับการตีพิมพ์ใน ค.ศ.1851
ถือเป็นหนึ่งในงานวรรณกรรมอเมริกันชิ้นเยี่ยม
แต่ก็เป็นเรื่องที่ได้รับ "กล่อง" มากกว่าเงินในสมัยการพิมพ์ครั้งแรก
มองดูชื่อ และเนื้อเรื่องในเบื้องต้นก็อาจจะทำให้ผู้อ่านคิดว่าเป็นเพียงนิทานสำหรับเด็ก
แต่เมื่ออ่านไปเรื่อยๆ ก็มองได้ว่าเป็นเรื่องของลูกผู้ชายแท้ๆ
ส่วนถ้าจะจับแง่คิดก็น่าจะเข้าใจได้ว่า
เมลวินตั้งใจแสดงให้เห็นว่าเหตุวิบัติทั้งหลาย
บางครั้งก็เกิดขึ้นเพราะมนุษย์ที่ทำตัวเป็นพระเจ้า
ที่จะทำหน้าที่ชี้ถูกชึ้ผิดแล้วใช้กำลังเข้าไปจัดการกำจัดพลังอำนาจแท้ๆ
ที่พระเจ้าสร้างขึ้นคืออำนาจธรรมชาติ
ปลาวาฬอาจจะกลายเป็นตัวแทนของความชั่วร้าย
ส่วนกัปตัน Ahab ก็หลงตัวว่า เขาคนเดียวก็สามารถทำลายความชั่วร้ายนั้นได้
เขาไม่สำนึกเลยว่า แท้จริงเขาก็เป็นสิ่งเลวร้ายนั้นเสียเองเนื้อเรื่องย่อ
|
Ishmael เป็นครูโรงเรียนที่ทำงานหนักจนถึงระยะเวลาหนึ่ง
ก็เกิดความรู้สึกว่าตนเองควรจะได้มีเวลาพักผ่อนบ้าง
การพักผ่อนที่ดีสำหรับเขาก็คือได้ออกเดินเรือไปในทะเล
ได้เปลี่ยนจากการเป็นครูมาเป็นกะลาสีเรือ
เดินทางไปกับเรือล่าปลาวาฬสู่ Cape Horn
ในมหาสมุทรแปซิฟิก | |
 |
เรือของเขาได้ไปแวะจอดที่เมือง New Bedford
เขาได้ไปพักที่ Spouter Inn
ใกล้ทะเล เพื่อเป็นการประหยัดทำให้เขาต้องไปพักร่วมกับนักล่าปลาวาฬคนหนึ่ง
ตอนที่เพื่อนร่วมห้องคนนี้เดินเข้ามา
อิชมาเอลตกใจมากที่ดูคนๆ นี้จะมีท่าทางโหดๆ
อยู่มาก แต่ต่อมาเขาก็รู้ว่าชายที่ชื่อ Queequeg
นั้นไม่ได้โหดเหมือนที่คิด เขามีท่าทางเป็นมิตรพอใช้ได้
และทั้งสองก็กลายเป็นเพื่อนกันจนถึงมีการเสนอร่วมทุนด้วย 30 เหรียญ
และตกลงลงเรือล่าปลาวาฬชื่อ Pequod
เตรียมออกเดินทางไปนอกฝั่ง Nantucket
ก่อนออกเดินทางมีคนมาเล่าเรื่องกัปตันเรือลำนี้ว่าชื่อ Ahab
เป็นคนที่ดูประหลาด และพิลึกพิลั่นอยู่
แต่ทั้งอิชมาเอล และควีเควกก็ไม่เปลี่ยนใจ
เพราะความต้องการเดินเรือมีมากเกินกว่าที่จะยกเลิกเสียง่ายๆ |
|
เรือแล่นออกจากฝั่งมาหลายวัน โดยทั้งสองไม่เคยเห็นหน้ากัปตันเรือเลย
เขารู้เพียงว่ากัปตันจะหมกตัวอยู่แต่ในเคบินของเขา
คนที่ออกมาทำหน้าที่จะมีแต่คนสองคนคือ Starbuck กับ Stubb
ซึ่งเมื่ออิชมาเอลกับควีเควกพยายามจะซักถามถึงกัปตัน
ทั้งสองคนก็มักจะหลีกเลี่ยง ไม่ยอมเล่าเรื่องใดๆ
เกี่ยวกัปตันให้เขาฟังเลย จนวันหนึ่งเมื่อเรือแล่นลงไปทางใต้เรื่อยๆ
กัปตันก็ปรากฎตัวที่ดาดฟ้า ผู้โดยสารทั้งสองสังเกตเห็นว่ากัปตันไม่มีขา
และแทนที่จะใช้เฝือกไม้ หรือวัสดุอื่น
เขากลับใส่ขาที่ทำด้วยกระดูกกรามของปลาวาฬ
ที่หน้าก็มีแต่แผลเป็นเรื่อยลงไปจนถึงคอเสื้อ
คนที่เห็นก็คงจะพอคาดเดาต่อไปว่าแม้จะมีเสื้อผ้าที่เขาสวมปิดบังอยู่
แท้จริงแล้วเขาคงจะมีแผลเป็นตลอดร่างของเขาเลยทีเดียว
ต่อมาอีกหลายวัน เรือก็แล่นเข้าสู่บริเวณที่อยู่ของปลาวาฬ
กัปตันอาฮับขึ้นไปปรากฎตัวบนดาดฟ้าเรือ
เขาสั่งให้ทุกคนตามขึ้นไปด้วย พร้อมกับหยิบแท่งทองคำออกมาแสดงต่อหน้าทุกคน
ประกาศว่าเขายินดีที่จะมอบทองคำแท่งนั้นให้ผู้ที่พบปลาวาฬขาว
ลูกเรือทุกคนพากันตื่นเต้น
ยกเว้นสตาร์บัคกับสตับบ์ ที่ไม่เห็นด้วยกับการวางแผนการณ์ล่าปลาวาฬของกัปตัน
เขาว่าควรจะใช้เวลาการเดินทางเพื่อจุดประสงค์อย่างอื่นมากกว่า
การที่จะมุ่งล่าสังหารปลาวาฬเพียงตัวเดียว
เขาเตือนว่าเจ้าปลาวาฬตัวนี้ไม่ธรรมดา มันดุร้ายมาก
และอาฮับเองก็เสียขาไปเพราะเจ้าปลาวาฬตัวนี้
เป็นไปได้ว่าหากพบกันอีกครั้ง อาฮับอาจจะต้องถึงกับเสียชีวิตก็ได้
แต่กัปตันไม่ยอมฟังคำเตือนของเพื่อน
เขาเข้าไปขนเหล้าออกมาแจกกันดื่ม
เป็นการย้อมใจทุกคนรวมทั้งกะลาสีคนหนึ่งก็เอาใจเจ้านาย
ด้วยการประกาศเชิญชวนทุกคนดื่มให้กับการตายของโมบี ดิคเป็นการล่วงหน้า
ดังนั้นเมื่อเรือแล่นใปถึงแหล่งวางไข่ของปลาวาฬใกล้แหลมกูด โฮป
ทุกคนพากันเตรียมตัวเพื่อล่าสังหาร เมื่อเรือแล่นสวนกับเรือล่าปลาวาฬลำอื่นๆ
อาฮับก็จะพยายามสอบถามที่อยู่ของปลาวาฬขาวจากคนเหล่านั้น
ซึ่งกัปตันหลายคนต่างเตือนอาฮับว่า อย่าคิดล่าโมบี ดิคเลย แต่อาฮับไม่ฟัง
เรือ Pequod ยังคงแล่นไปเรื่อยๆ ฝ่ายกัปตันอาฮับก็เฝ้าถามใครๆ
เรื่องปลาวาฬขาว เมื่อยังไม่พบก็ได้แต่เพียงการร่วมล่าปลาวาฬตัวอื่นๆ
ไปก่อน สตาร์บัคกับสตับบ์พยายามบอกให้ลูกเรือกลับไปที่เรือพีควอด
แต่ไม่มีใครฟัง และในที่สุดควีเควกสามารถแทงปลาวาฬให้คนเรือลากมาที่เรือ
มีข้อสังเกตว่าปลาวาฬมีเนื้อที่สีข้างแหว่งซึ่งคงจะเป็นส่วนที่ถูกปลาฉลามกัดกิน
ลูกเรือช่วยกันใช้เชือกคล้องหัวปลาวาฬ และแขวนในแนวตั้งสูงหลายฟิต
เมื่อมีการทำความสะอาดไขปลาแล้ว และปล่อยให้ไขมันละลายได้หลายหม้อ
กัปตันก็ให้เก็บไว้ที่ใต้ดาดฟ้าเรือ | |
ขณะที่ลูกเรือกำลังทำงานหนักเรื่องปลาวาฬที่จับมาได้นั้น
เรือก็แล่นเข้าสู่เขตมหาสมุทรอินเดีย
ได้พบเรืออังกฤษในบริเวณนั้น กัปตันอาฮับถามถึงโมบี ดิคอีก
แทนคำตอบนั้น กัปตันชาวอังกฤษได้ชูแขนของเขาที่ดามด้วยกระดูกปลาวาฬ
ให้อาฮับดูแทน กัปตันอาฮับพอใจมากที่เขาได้รู้แล้วว่าขณะนั้นโมบี ดิคอยู่ที่ไหน
เขาไม่กลัวเกรงเลยที่จะต้องพบ และสู้กับมันให้รู้ดำรู้แดงกันไปข้างหนึ่ง | |
|
สตาร์บัคพยายามชักชวนให้กัปตันยกเลิกการตามฆ่าโมบี ดิค
แต่อาฮับกลับใช้ปืนขู่เพื่อนเป็นการห้ามพูด
และเลิกยุ่งกับเขา
พอดีควีเควกล้มป่วยมีอาการหนักเป็นที่คะเนว่าเขาคงจะเสียชีวิต
ควีเควกขอให้กัปตันทำโลงศพของเขาเป็นรูปเรือแคนูตามประเพณีของขนเผ่า
เมื่อเสร็จก็ให้นำมาวางข้างๆ คนป่วย
เมื่อควีเควกตายก็จะได้บรรจุร่างของเขาลงในเรือแคนูลำนั้น
น่าแปลกที่ควีเควกกลับหายป่วย โลงเรือแคนูจึงถูกเก็บไว้
และควีเควกก็ใช้เวลาเขียนลวดลายสวยงามบนนั้น เป็นการฆ่าเวลาระหว่างการเดินทาง |
 |
|
ผู้โดยสารบนเรือคนหนึ่งที่ทำให้คนเรือพากันสงสัยในความ "แปลกๆ"
ของเขาคือ Parsee, Fedallah (แขกเปอร์เซียนับถือนิกาย Zoroaster)
ไม่มีใครรู้ว่าเขาเป็นอะไรกับกัปตันแต่ดูความสัมพันธ์ต่อกันก็มีพิลึกๆ อยู่
เฟดัลเลาะห์ทำนายว่ากัปตันอาฮับจะตาย
เมื่อได้พบการตายอย่างประหลาดสองเหตุการณ์ในทะเลคือ
การตายโดยถูกวัสดุที่ไม่มีชีวิตลากออกไปทิ้งทะเล
อีกแบบหนึ่งคือการตายเพราะท่อนไม้จากอเมริกา
ส่วนตัวกัปตันจะไม่มีทั้งโลงศพ และหีบศพใส่ร่างของเขา
คำทำนายนี้จึงนับว่าประหลาดอยู่ และน่าจะเป็นการยากที่จะเกิดขึ้นได้
ครั้นแล้วก็ได้เกิดพายุรุนแรงขึ้นในคืนหนึ่ง
ฟ้าผ่าลงมาที่เสากระโดงเรือทำให้บรรดาลูกเรือตกใจมาก
พวกเขาคิดว่าเป็นสัญญานเตือนจากพระเจ้าให้ยกเลิกภาระกิจที่ตั้งใจมา
และเดินทางกลับบ้านไปเสีย แต่กัปตันไม่สนใจ
เขายังคงตั้งใจที่จะล่าเจ้าปลาวาฬขาวให้ได้
หลังจานั้นอีกสองสามวัน ทุกคนก็ได้ยินเสียงของโมบี ดิค
กัปตันสั่งให้นำเรือเล็กลงไปเพื่อเตรียมสู้กับปลาวาฬ
โมบี ดิคสามารถพลิกเรือเล็กจนคว่ำลง
และด้วยแรงกระแทกทำให้เรือแตกเป็นชิ้นๆ
พวกลูกเรือกระเด็นหลุดออกไปกลางท้องทะเล กัปตันต้องส่งคนออกไปกันเจ้าปลาวาฬไว้
และพยายามช่วยลูกเรือของตนกลับมาที่เรือ พวกลูกเรือเหล่านี้ได้พักตลอดวันจนถึงวันที่สอง
พวกลูกเรือก็สามารถทำความพอใจให้กัปตันด้วยการพุ่งฉมวกไปปักที่ตัวปลาถึงสามแห่ง
ฝ่ายปลาก็ไม่ยอมง่ายๆ มันพุ่งเข้าโจมตีกระบวนเรือจนแตกกระจัดกระจายกัน
กะลาสีกระเด็นออกไปลอยคออยู่กลางทะเล
โดยเฉพาะเรือของกัปตันอาฮับถูกเจ้าปลาวาฬขาวหนุนขึ้นสูง
แล้วปล่อยให้ตกลงมาในทะเล ถึงตอนนี้ไม่มีใครเห็นเฟดัลเลาะห์
มีแต่กัปตันอาฮับเท่านั้นที่ลูกเรือสามารถช่วยชีวิตไว้ได้
พอถึงวันที่สามของการล่า เจ้าปลาวาฬขาวเริ่มมีท่าทางเหนื่อยอ่อน
เรือพีควอดสามารถไล่ตามมันทัน
กะลาสีเรือช่วยกันพุ่งเชือกที่ผูกติดอยู่กับฉมวกปักลงบนร่างกายของมัน
เตรียมที่จะลากตัวมันเข้ามาใกล้เรือ
ทุกคนเห็นร่างของเฟดัลเลาะห์ถูกพุ่งติดด้ามฉมวกลงไปในทะเล
นับว่าเป็นเหตุการณ์ที่หนึ่งตามคำทำนายของ เฟดัลเลาะห์เองแล้ว
ฝ่ายโมบี ดิคเมื่อต้องเจ็บด้วยแผลจากฉมวก มันดิ้นรนแรงมากจนเรือเล็กล่มไปหลายลำ
สตาร์บัคที่อยู่บนเรือใหญ่พยายามพาเรือแล่นตามปลามา
และหาทางช่วยกัปตันกับลูกเรือคนอื่นๆ
เจ้าปลาวาพจึงหาทางงับเรือจนแตกออก
อาฮับได้เห็นทันที่ว่าเรือทำด้วยไม้สักจากอเมริกาเท่ากับเขาได้เห็นเหตุการณ์
ตามคำทำนายที่สองของเฟดัลเลาะห์
ส่วนคำทำนายที่สามว่ากัปตันจะต้องตายด้วยเชือกก็คือ เมื่อเชือกที่ติดกับฉมวกหลุดมาพันรอบคอเขา
และดึงให้เขาหลุดจากเรือ เมื่อเรือแตก
ไม่มีใครรอดชีวิตเลย นอกจากอิชมาเอลที่ได้อาศัยพยุงตัวบนโลงศพที่แกะเป็นรูปเรือของควีเควก
เขาลอยอยู่ในทะเลไม่นานก็มีเรือผ่านมา และช่วยชีวิตของเขาไว้ได้ขณะที่เรือพีควอดจมลง | |
ข้อคิดจากนิยายเรื่องนี้
เจตนารมณ์ในการมุ่งสังหารโมบี ดิค
เป็นเสมือนการตั้งเข็มแห่งความตายไว้ล่วงหน้า ดังนั้นเรื่องที่จบลงจึงหนีไม่พ้นความตาย
เรื่องนี้จึงเท่ากับเป็นการเตือนสติผู้คนให้ยุติความอาฆาตมาดร้าย
และควรจะเปลี่ยนไปสู่หลักเมตตาธรรมที่จะทำให้คนเรามีจิตใจบริสุทธิ์
ซึ่งก็เหมือนเป็นการตั้งเข็มเดินทางไปสู้ความสุขสมบูรณ์ในอนาคต