A Atlantic Charter (August 1941): กฎบัตรแอตแลนติค (สิงหาคม พ.ศ.2484) เป็นกฎบัตรจากการพบปะกันอย่างลับๆระหว่างนายแฟรงคลิน ดี รูสเวลท์ (Franklin D. Roosevelt) ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกากับเซอร์ วินสตัน เชอร์ชิล (Sir Winston Churchill) นายกรัฐมนตรีอังกฤษ ที่บริเวณนอกชายฝั่งทะเลนิวฟาวด์แลนด์ วันที่ 14 สิงหาคม ค.ศ.1941 เพื่อย้ำหลักการ 14 ข้อของอดีตประธานาธิบดีวูดโรว์ วิลสัน (Wilson 's Fourteen Points) กับหลักเสรีภาพ 4 ข้อ (Four Freedoms) ของนายรูสเวลท์ที่แถลงไว้ในเดือนมกราคม ค.ศ.1941 เรียกร้องการปกครองตนเองกับเสรีภาพในการพูดของประชาชน ประกาศการสร้างเศรษฐกิจที่เป็นระบบเท่าเทียมกันระหว่างประเทศ ยุติการใช้กำลังรบ ให้มีการสถาปนาระบบหรือวิธีการใดๆ ที่จะทำให้โลกมีความมั่นคงปลอดภัยอย่างแท้จริง เมื่อสหรัฐอเมริกาเข้าสู่สงครามในเวลาต่อมา การเรียกร้องสันติภาพก็ยิ่งเป็นรูปธรรมมากขึ้น โดยการประกาศจัดตั้งองค์การสหประชาชาติ ลงนามโดยสหรัฐอเมริกา อังกฤษ สหภาพโซเวียตและจีน ในวันที่ 1 มกราคม ค.ศ.1942 กับต่อมามีสมาชิกเพิ่มอีก 22 ประเทศ การเกิดกฎบัตรนี้เป็นการวางพื้นฐานเรื่องความร่วมมือกัน ของฝ่ายสัมพันธมิตรระหว่างสงคราม Atlee, Clement Richard, 1st earl 1883-1967: แอตลี, คลีเมนต์ ริชาร์ด, เอิร์ลชั้นที่หนึ่ง (พ.ศ. 2426-2510) เป็นอดีตนายกรัฐมนตรีอังกฤษระหว่าง ค.ศ.1945-51 ได้เป็นสมาชิกของสมาคมฟาเบียน (Fabian) และต่อมาเป็นหัวหน้าพรรคกรรมกรของอังกฤษ (Labour Party) ระหว่าง ค.ศ. 1935-55 เขาเป็นหัวหน้าพรรคที่ได้ดำเนินการปฏิรูปตามแบบสังคมนิยม เช่นการจัดตั้งองค์การบริหารสุขภาพ ธนาคาร การสาธารณูปโภค และอุตสาหกรรมแห่งชาติของอังกฤษ กับยังมีบทบาทสำคัญในสมัยการให้เอกราชแก่อินเดียกับปากีสถานใน ค.ศ.1947 พม่า ปาเลสไตน์ และศรีลังกาใน ค.ศ.1948 (ดู Fabian Society) ATM: เอ ที เอ็ม เป็นคำย่อมาจากคำว่า "Automatic Teller Machine" หมายถึงเครื่องรับจ่ายเงินอัตโนมัติของธนาคาร ทำงานโดยใช้บัตรแม่เหล็กที่มีรหัสเฉพาะ เสียบเข้าไปในเครื่อง ซึ่งทำงานเชื่อมโยงกับระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์ของธนาคาร นอกจากการรับและจ่ายเงิน ยังสามารถให้บริการอย่างอื่นคือการโอนเงิน และแจ้งยอดเงินได้ด้วย Atomic bomb: ระเบิดปรมาณู เป็นระเบิดที่มีอานุภาพร้ายแรงตามแผนแมนฮัตตัน ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง เริ่มการทดลองครั้งแรกที่รัฐนิวเม็กซิโก (วันที่ 16 กรกฎาคม ค.ศ.1945) ก่อนจะนำไปใช้ในการปฏิบัติการจริงที่ญี่ปุ่น (ฮิโรชิมา วันที่ 6 สิงหาคม และนางาซากิวันที่ 9 สิงหาคม ค.ศ.1945 ทำให้ญี่ปุ่นยอมจำนน และเท่ากับเป็นการเริ่มสงครามนิวเคลียร์ในโลก Attila (.406-53): อัตติลา (พ.ศ. 940-996) เป็นกษัตริย์ชาวฮั่นผู้มีสมญานามว่า "เครื่องมือลงโทษของเทพเจ้า" (Scourge of God) มีอาณาเขตปกครองจากบริเวณลุ่มแม่น้ำไรน์ถึงทะเลสาปแคสเปียน ในปี 447 ก่อนคริสต์กาล พระองค์สามารถทำลายรัฐหลายแห่งที่ตั้งอยู่ ระหว่างทะเลดำกับทะเลเมดิเตอร์เรเรียน และยังเอาชนะพระจักรพรรดิเธโอโดสิอุสของโรมันได้ ในปี 451 ก่อนคริสต์กาลพระองค์รุกเข้าแคว้นโกล แต่ไม่สามารถเอาชนะในการรบที่ที่ราบคาตาโลเนียน (Battle of the Catalaunian Plains) เพราะทหารโรมันร่วมมือกับอนารยชนวิสิกอธ (Visigoths) อัตติลาจึงเปลี่ยนแผนเป็นการรุกเข้าอิตาลีในปีที่ 452 ก่อนคริสต์กาล โจมตีหลายเมือง แต่โรมรอดได้เพราะสันตะปาปาลีโอที่ 1 ยอมจ่ายเงินจำนวนมหาศาลให้อัตติลา จักรวรรดิฮั่น (Hunnish Empire) ล่มสลายลงภายหลังการเสียชีวิตของอัตติลา Augustan Age: ยุคออกัสตัน เป็นยุคที่วรรณคดีโรมรุ่งเรืองถึงที่สุด (27 ปีก่อน ค.ศ.-ค.ศ.14 และ 43 ปีก่อน ค.ศ.-ค.ศ.17) เพราะได้รับการอุปถัมภ์อย่างดีจากพระจักรพรรดิออกัสตัสของโรมัน มีวรรณกรรมที่เสร็จสมบูรณ์ในรัชสมัยนี้ เช่นมหากาพย์อีเนียด (Aeneid) ของเวอร์จิล (Virgil) คำประพันธ์ของโฮราซ (Horace) คือ "Odes" และ "Epistles" ผลงานของโปรเปอร์ติอุส (Propertius) ผลงานของลิวี (Livy) คือ "A History of Rome" และ "Metamorphoses" ของโอวิด (Ovid) คำว่า "ยุคออกัสตัน" ถูกนำไปใช้เรียกยุครุ่งเรืองทางวรรณกรรมของหลายประเทศด้วย (เช่นในอังกฤษคริสต์ศตวรรษที่ 18 และฝรั่งเศสในคริสต์ศตวรรษที่ 17) (ดู Absolutism) Augustine 354-430: ออกัสตีน (พ.ศ. 897 - พ.ศ. 973) เป็นเซนต์คริสเตียนรุ่นแรกๆ และยังเป็นนักปรัชญากับนักเทววิทยาด้วย เดิมท่านผู้นี้นับถือลัทธิมานิเคอิสม์ (Manichaeism) ได้เปลี่ยนมานับถือคริสต์ศาสนาใน ค.ศ.387 ท่านพยายามปกป้องนิกายออร์โธดอกซ์ และต่อต้านมานิเคอิสม์กับพวกนอกรีตทั้งหลาย เพราะมีความเชื่อในเรื่องบาปของมนุษย์ ที่จะต้องอาศัยอำนาจของพระเจ้าเท่านั้นที่จะช่วยให้พ้นได้ แนวคิดนี้เป็นที่มาของเรื่องบาปพื้นฐานของมนุษย์ และความเชื่อเรื่องพระเจ้าเป็นผู้สร้างประวัติศาสตร์ของชาติพันธุ์มนุษย์ ซึ่งแนวคิดนี้ต่อมากลายเป็นต้นแบบของลัทธิศาสดาพยากรณ์ ผลงานเขียนที่มีชื่อเสียงของท่านคือเรือง "นครของพระเจ้า" (The City of God) และ "คำสารภาพ" (The Confessions) (ดู Manichaeism; Pelagianism; History) Augustus: Octavian Emperor 63 B.C.-14 A.D: จักรพรรดิออกเตเวียน (พ.ศ.480-557) เป็นพระจักรวรรดิโรมันพระองค์แรก (27ปีก่อนคริสต์ศักราช-ค.ศ.14) เป็นพระนัดดา และเป็นบุตรบุญธรรมของซีซาร์ พระองค์เป็นพระจักรพรรดิที่สามารถสร้าง "สันติสุขโรมัน" (Pax Romana) และสร้างอารยธรรมโรมันแท้ๆ ได้ตลอดรัชสมัย การปกครองของพระองค์มีลักษณะเฉพาะที่เรียกว่า "ระบบออกเตเวียน" (Octavian System) และเป็นระบบที่จักรพรรดิโรมันพระองค์ต่อๆ มาทรงดำเนินรอยตาม สมัยสันติสุขโรมันจึงดำรงอยู่ถึงประมาณปลายค.ศ.180 (ดู Julius Caesar) Aum Shinrikyo: โอม ชินริเคียว เป็น ลัทธิที่มีผู้นำคือนายโชโก อาซาฮารา (Shoko Asahara) ใน ค.ศ.1987 เปิดที่ทำการที่จังหวัดยามานาชิ กับได้ทยอยเปิดสาขาสำนักอีกหลายแห่งในต่างประเทศ เช่นที่เมืองนิวยอร์ค บอนน์ ศรีลังกาและมอสโก ชื่อโอม ชินริเคียวแปลเป็นไทยว่า ปรมัตถ์ หมายถึงสัจธรรมอันประเสริฐสุด มีสาวกส่วนใหญ่เป็นคนหนุ่มสาว ทุกคนต้องบริจาคทรัพย์สินของตนที่มีอยู่ทั้งหมดเข้ากองกลาง ต้องตัดขาดจากครอบครัวเพื่อแสดงว่าไม่ต้องการยึดมั่นถือมั่นในทรัพย์สิน และสิ่งผูกมัดอื่นใด ลัทธิโอม เป็นลัทธิที่ผสมผสานความเชื่อของชาวพุทธทิเบตกับศาสนาฮินดู โดยถือพระศิวะเป็นสรณะ แต่สิ่งที่ทำให้ถูกมองว่าเป็นลัทธิอุบาทว์ และเป็นที่หวาดกลัวของคนทั่วโลก คือการเน้นความเชื่อเรื่องวันโลกาวินาศ (doomsday cult) และการอวดอ้างอิทธิฤทธิของอาซาฮารา เช่นการประกาศว่าตนสามารถเหาะเหินเดินอากาศได้ อาซาฮาราทำนายว่าวันที่โลกแตกคืบคลานเข้ามาใน ค.ศ.1997 จึงสอนให้สาวกของลัทธิสรรเสริญความตาย และพร้อมพลีชีวิตโดยไม่กลัวและไม่เสียใจ เขาถูกจับและถูกจำคุกในข้อหาพัวพันการปล่อยก๊าซพิษ ที่บริเวณสถานีรถไฟใต้ดินกรุงโตเกียว รัฐบาลญี่ปุ่นสั่งให้ยุบที่ทำการลัทธินี้ในปี ค.ศ.1995 Aurangzeb 1618-1707: โอรังเซป (พ.ศ.2161-2250) เป็นจักรพรรดิราชวงศ์โมกุลของอินเดีย (ค.ศ.1658-1707) ต่อจากพระบิดาคือชาห์เจฮัน (Shah Jahan) รัชสมัยของพระองค์เป็นสมันที่รุ่งเรืองมากสมัยหนึ่ง แต่จะมีการปฏิวัติบ่อยครั้งทั้งกบฎซิกห์ (Sikhs) ราชบุตร (Rajputs) จัตส์ (Jats) และมาราธัส (Marathas) จักรวรรดิของพระองค์ได้ล่มสลายในเวลาไม่นานหลังจากการสิ้นพระชนม์ของพระองค์ Augleich: เอาส์ไกลซ์: ความตกลงประนีประนอมออสเตรีย-ฮังการี เป็นข้อตกลงเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ.1867 สถาปนาราชอาณาจักรคู่ออสเตรีย-ฮังการี (Austro-Hungarian Dual Monarchy) ระหว่างพระจักรพรรดิฟรานซิส โจเซฟ (Francis Joseph) แห่งออสเตรียกับชาวแมกยาร์ (Magyars) หรือฮังกาเรียน เนื่องจากออสเตรียแพ้สงครามออสโตร-ปรัสเซียน (Austro-Prussian) ค.ศ.1866 ทำให้เกียรติยศของราชวงศ์แฮปสเบิร์ก (Habsburg) ตกต่ำลง ต้องถูกแยกออกจากรัฐเยอรมันอื่นๆ สูญเสียแคว้นเวเนเทีย (Venetia) ให้อิตาลี ส่วนชนชาติต่างๆ ในออสเตรียเช่นเชก (Czech) โปล (Poles) และกลุ่มอื่นๆ ต่างต้องการแยกตัวออกบ้าง รัฐบาลต้องตกลงเจรจากับชนชาติใหญ่ที่สุด คือแมกยาร์เพื่อลดความรุนแรงลง การแบ่งจักรวรรดิออสเตรียตามข้อตกลงเอาส์ไกลซ์ คือแบ่งเป็นออสเตรีย-ฮังการีที่แม่น้ำไลทา (Leitha) เป็นประเทศคู่ประกอบด้วยรัฐที่มีอิสรภาพ และมีฐานะเท่าเทียมกัน มีพระประมุของค์เดียวกันที่ทรงเป็นพระจักรพรรดิออสเตรีย และเป็นพระมหากษัตริย์ของฮังการี มีกองทัพรวม คณะเสนาบดีผสม ทั้งสองฝ่ายรับผิดชอบนโยบายต่างประเทศ กิจการทหารและการคลัง แต่ทั้งสองประเทศจะมีสภาผู้แทน คณะเสนาบดีและระบบราชการตลอดจนการบริหารของตนเอง พระจักรพรรดิฟรานซิส โจเซฟ ทรงทำพิธีสวมมงกุฎเป็นจักรพรรดิฮังการีด้วย ในวันที่ 8 มิถุนายน ค.ศ.1867 (ดู Austro-Prussian War; Dual Monarchy; Austria-Hungary Empire) Austria-Hungary, Austro-Hungarian Empire: ออสเตรีย-ฮังการี, จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี เป็นดินแดนที่เคยเป็นจักรวรรดิออสเตรีย (The Austrian Empire) มาก่อน ต่อมาเป็นเขตแดนของประเทศออสเตรีย-ฮังการี เช็ค สโลวัค โปแลนด์ และยูโกสลาเวีย ประชากรมีภาษาพูดหลายภาษา คือภาษาเยอรมัน แมกยาร์ สโลวัค สลาฟและโรมาเนีย เป็นต้น จักรวรรดิออสเตรียเคยอยู่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์แฮปสเบิร์ก (Habsburg) ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 13 ต่อมาตอนปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 สามารถยึดอาณาจักรฮังการีกับทรานซิลวาเนียคืนจากเติร์ก แต่ต่อมาเมื่อพระจักรพรรดินโปเลียนหมดอิทธิพลในยุโรป ได้เกิดการแพร่ขยายของลัทธิชาตินิยม ชนชาติต่างๆ พากันเรียกร้องเอกราช เช่นใน ค.ศ. 1848 ชาวฮังการีคือหลุยส์ คอสซุส (Louis Kossuth) ทำการปฏิวัติเพื่อเอกราชแต่ไม่สำเร็จ ใน ค.ศ.1867 พระจักรพรรดิฟรานซิส โจเซฟ ได้ทรงตกลงประนีประนอมกับชาวฮังการีให้มีสิทธิปกครองตนเองบางส่วน โดยที่ยังคงรวมอยู่ในจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี เป็นระบอบกษัตริย์ราชาธิปไตยร่วม (Common Monarchy) หรือประชาธิปไตยคู่ (Dual Monarchy) การรวมกันระหว่างสองประเทศเป็นไปอย่างไม่ราบรื่นนัก โดยเฉพาะปัญหาเงินที่ทั้งสองฝ่ายจะต้องสมทบกันจ่ายเป็นงบประมาณแผ่นดิน ในตอนต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ฮังการีพยายามเรียกร้อง เพื่อให้กองทหารของตนมีอิสระมากขึ้น ชนชาติต่างๆ ในจักรวรรดิต่างเรียกร้องเอกราชด้วย เพราะไม่พอใจที่ชาวฮังการีได้รับสิทธิมากกว่าชาติพันธุ์อื่น เมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่ 1 จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี เข้าร่วมสงครามกับฝ่ายมหาอำนาจกลาง (Central Powers) เมื่อแพ้สงครามจึงเกิดปัญหาชนชาติต่างๆ พากันเรียกร้องเอกราช จักรวรรดิออสเตรีย- ฮังการีสลายตัวใน ค.ศ.1918 เกิดประเทศใหม่คือออสเตรีย ฮังการี เชคโกสโลวาเกีย ยูโกสลาเวีย และเสียดินแดนบางส่วนให้โปแลนด์ ตามข้อตกลงในสนธิสัญญาแซงค์ แยร์แมง (Treaty of St. Germain) ค.ศ.1919 และสนธิสัญญาตริอานอง (Treaty of Trianon) ค.ศ.1920 Austro-Prussian War (Seven Weeks): สงครามออสโตร-ปรัสเซียน (สงครามเจ็ดสัปดาห์) เป็นสงครามระหว่างวันที่ 15 มิถุนายน ถึง 23 สิงหาคม ค.ศ.1866 ระหว่างปรัสเซีย (กับพันธมิตรอิตาลี) และออสเตรีย (กับพันธมิตรฮันโนเวอร์ บาวาเรีย และรัฐเยอรมันอื่นๆ) เป็นผลให้ออสเตรียถอนตัวออกจากสมาพันธรัฐเยอรมัน (German Confederation) เปิดทางไปสู่การรวมประเทศเยอรมนี โดยมีปรัสเซียเป็นผู้นำ ผู้นำคนสำคัญของปรัสเซียคือออตโต ฟอน บิสมาร์ก (Otto von Bismarck) เริ่มเปิดฉากสงครามกับออสเตรีย โดยอ้างเรื่องการปกครองของออสเตรีย ในแคว้นชเลสวิก-โฮลสไตน์ (Schleswig-Holstein) ในฤดูร้อน ค.ศ.1866 กองทัพปรัสเซียบุกโฮลสไตน์ก่อน โดยมีอิตาลีร่วมรบด้วย แต่กองทัพอิตาลีถอยขณะที่กองทัพปรัสเซียเอาชนะออสเตรียทางภาคเหนือได้ เข้ายึดฮันโนเวอร์ (วันที่ 27-29 มิถุนายน) กับโบฮิเมียและมีชัยชนะเหนือออสเตรียเด็ดขาดในการรบที่ซาโดวา (Battle of Sadowa) สงครามยุติด้วยการทำสนธิสัญญาปราค (Treaty of Prague) เสนอให้มีการจัดตั้งสมาพันธรัฐเยอรมันภาคเหนือ (North German Confederation) และยกเลิกสิทธิการปกครองของออสเตรียในอิตาลี (ดู German Confederation; Bismarck) Avignon Papacy ดู Babylonian Captivity Axis Powers: กลุ่มประเทศอักษะ เป็นการรวมกลุ่มประเทศที่ได้ชื่อว่าแกนร่วมโรม-เบอร์ลิน (Rome-Berlin Axis) ซึ่งผู้เรียกคนแรกคือเบนิโต มุสโสลินี (Benito-Mussolini) ผู้นำอิตาลีในการปราศรัยที่เมืองมิลาน (Milan) วันที่ 1 พฤศจิกายน ค.ศ.1936 หมายถึงความร่วมมือกันระหว่างพรรคนาซี (Nazi Party) ของเยอรมนีกับพรรคฟาสซิสม์ (Fascist Party) ของอิตาลี ดำเนินนโยบายต่างประเทศ ที่สำคัญคือการต่อต้านพรรคคอมมิวนิสต์ทั่วโลก ความร่วมมือต่อต้านคอมมิวนิสต์ของเยอรมนีก่อนหน้านี้ กับอีกประเทศหนึ่งคือญี่ปุ่น ในกติกาสัญญาต่อต้านโคมินเทิร์น (Anti-Comintern Pact) ค.ศ.1936 ส่วนอิตาลีเข้าร่วมใน ค.ศ.1937 จึงรวมเป็นสามประเทศเป็นมหาอำนาจอักษะ (Axis Powers) (ดู Allied Powers) AZT: เอ แซท ที เป็นยาที่ใช้ควบคุมการขยายตัวของเชื้อ HIV ในผู้ป่วยโรคเอดส์ มีชื่อทางการว่า Zidovudine ปัจจุบันได้มีการค้นคว้ายาใหม่ขึ้นใช้ควบคู่กับยานี้ โดยหวังให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

[1] [2] [3] [4]